Moliere Oyunlarında Roma Tiyatro Yazarları Plautus ve Terentius Etkisi...

Molière Oyunlarında Roma Tiyatro Yazarları Plautus ve Terentius Etkisi: Plautus’un Aulularia (Çömlek) Oyununun Molière’in L’Avare (Cimri) Oyununa Etkisi :

Özet :

Bu çalışma, Fransız Klasisizmi’nin en önemli temsilcilerinden Molière’in, Latin komedya yazarları Plautus ve Terentius’tan aldığı mirası incelemektedir. 

Çalışmanın odak noktası, Plautus’un Aulularia (Çömlek) adlı eserinin, Molière’in L’Avare (Cimri) oyunu üzerindeki tematik, yapısal ve karakter bazlı etkileridir. 

Makale, Molière’in antik metinleri sadece kopyalamadığını, onları 18. yüzyıl Fransız toplumunun ahlaki ve sosyal dokusuna nasıl adapte ettiğini (adaptasyon süreci) analiz eder.

1. Giriş

  18.yüzyıl Fransız edebiyatı, antikiteye dönüşün (Rönesans’ın bir devamı olarak) doruk noktasıdır.

 Molière, "geleneği reddetmek yerine onu mükemmelleştirme" ilkesini benimsemiştir.

 Molière’in tiyatrosu; Commedia dell'Arte’den, Fransız farslarından ve en önemlisi Latin komedyasından beslenir. Özellikle Roma’nın iki büyük ustası Plautus ve Terentius, Molière’in dramatik yapısının temel taşlarını oluşturur.

2. Latin Komedyasının İki Sütunu : Plautus ve Terentius

Molière, bu iki yazardan farklı yönlerde etkilenmiştir :

 * Plautus’un Etkisi: Molière, Plautus’tan hareketli olay örgülerini, kaba mizahı (fars öğeleri), kılık değiştirmeleri ve "kurnaz uşak" tiplemesini almıştır. Plautus’un Amphitruo ve Menechmi gibi eserleri, Molière’in durum komedilerinde doğrudan karşılık bulur.

 * Terentius’un Etkisi: Molière’in daha incelikli, karakter odaklı ve dil ustalığına dayalı komedilerinde (örneğin Les Fourberies de Scapin / Scapin’in Dolapları’nda Phormio etkisi) Terentius’un daha rafine üslubu görülür.

3. Aulularia (Çömlek) ve L’Avare (Cimri) Karşılaştırmalı Analizi

Molière’in 1668 yılında kaleme aldığı Cimri, Roma tiyatrosunun modern çağa en başarılı uyarlamalarından biridir.

Cimri (L'Avare) ve Aulularia Arasındaki Benzerlikler :

​Molière, Plautus’un oyunundaki ana çatışmayı almış ancak onu daha derin bir toplumsal eleştiriye dönüştürmüştür :

​Ana Karakter : 

Plautus'ta Euclio altına tapan bir cimridir; Molière'de bu karakter Harpagon olur. 

Her iki karakter de sürekli mallarının çalınmasından korkar.

​Olay Örgüsü : 

Plautus'un oyununda bir çömlek dolusu altın varken, Molière'de bir para çekmecesi (cassette) vardır.

​Monolog : 

Harpagon'un parası çalındığında attığı ünlü nutuk ("Hırsız! Hırsız! Katil! Cani!") neredeyse doğrudan Plautus’un Euclio’sunun çaresiz haykırışlarından esinlenmiştir.

3.1. Karakter Arketipleri : 

Euclio’dan Harpagon’a

Plautus’un Aulularia oyunundaki Euclio, tesadüfen bir çömlek dolusu altın bulan ve bu yüzden paranoyaklaşan bir karakterdir. Molière, bu tipi Harpagon karakterine dönüştürürken ona bir "baba" ve "burjuva" kimliği ekler.

"Plautus’un Euclio’su fakirlikten gelen bir korku içindeyken, Molière’in Harpagon’u zenginliğin içinde bir yoksunluk hırsı (avarice) sergiler.

 Harpagon, sadece bir cimri değil, aynı zamanda toplumun doğal akışını (evlilikleri, aşkları) bozan bir tiran figürüdür." (Gossip, 1992).

3.2. Olay Örgüsü ve Sahne Benzerlikleri

Harpagon’un dördüncü perdedeki ünlü monoloğu, doğrudan Aulularia’nın dördüncü perdesindeki Euclio’nun monoloğundan mülhemdir. Her iki karakter de seyirciye dönerek hırsızın aralarında olup olmadığını sorar :

"HIRSIZ ARAMIZDA"

 * Euclio: "Yalvarırım size, yardım edin bana, hırsızı gösterin... Ne dediniz? Sizden şüphelenmiyorum, iyi insanlara benziyorsunuz."

 * Harpagon: "Hepsi bana bakıyor ve gülüyorlar. Göreceksiniz, bu hırsızlıkta onların da payı var."
Bu benzerlik, Molière’in imitatio (taklit) tekniğini kullanarak seyircinin aşina olduğu bir metni yeniden ürettiğini kanıtlar.

Molière'in Oyunu / Roma Yazarı / Orijinal Eser / Etkilenme Niteliği :

Cimri (L'Avare) /Plautus / Aulularia /Adaptasyon / Esinlenme: Harpagon karakteri, Plautus'un Euclio karakterinin modern bir yorumudur.

Amphitryon /Plautus /Amphitruo / Uyarlama : Mitolojik bir konuyu işleyen bu oyun, doğrudan Plautus'un aynı isimli eserinden modernize edilmiştir.

Scapin'in Dolapları / Terentius / Phormio / Esinlenme: Kurnaz uşak tipi ve olay örgüsü Terentius'un oyununa dayanır.

EDEBİ DÖNÜŞÜM ŞEMASI  :

Unsur : Plautus (Aulularia) / Molière (L'Avare)

Dönem : Roma Cumhuriyeti (MÖ 2. yy) / Fransız Klasisizmi (1668)

Protagonist : Euclio (Kişisel korku) / Harpagon (Toplumsal tiranlık)

Sembol Altın Çömlek (Aula) / Para Çekmecesi (Cassette)

Uşak Tipi Strobilus (Kurnaz köle) / La Flèche (Zeki uşak)

4. Sonuç

Molière, Plautus ve Terentius’un kaba ve doğrudan komedi unsurlarını alıp onlara psikolojik bir derinlik katmıştır. 

Cimri, sadece Aulularia’nın bir çevirisi değildir; aksine Roma tiyatrosunun "durum komedisini" modern "karakter komedisine" dönüştüren bir köprüdür. 

Plautus’un çömleği, Molière’in elinde insan ruhunun karanlık hırslarını gösteren bir aynaya dönüşmüştür.

Kaynakça (Örnek Akademik Liste)

 * Bakhtin, M. M. (1984). Rabelais and His World. (Trans. H. Iswolsky). Indiana University Press. (Karnaval kültürü ve komedya kökenleri üzerine).

 * Duckworth, G. E. (1952). The Nature of Roman Comedy: A Study in Popular Entertainment. Princeton University Press.

 * Gossip, C. J. (1992). An Introduction to French Classical Tragedy. Macmillan.

 * Molière. (2014). Cimri (L'Avare). (Çev. Sabahattin Eyüboğlu). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

 * Plautus, T. M. (2001). The Pot of Gold and Other Plays. (Trans. E. Watling). Penguin Classics.

 * Terence. (2008). The Comedies. (Trans. P. Brown). Oxford World's Classics.

 * Urgan, M. (1995). Molière ve Yaşamı. Yapı Kredi Yayınları.

 * Zeytinlioğlu, H. (2005). "Molière Komedyalarında Antik Kaynaklar". Tiyatro Araştırmaları Dergisi, Sayı: 19.

Savaş Aykılıç