Shakespeare Oyunlarının İlham Kaynağı Olan...

SHAKESPEARE OYUNLARININ İLHAM KAYNAĞI OLAN I.ELİZABETH 'İN HAYATININ VE DÖNEMİNİN PROPP'UN "MASALBİÇİM" , KARPMAN 'IN "DRAMA ÜÇGENİ" VE CAMPBELL ' IN "KAHRAMANIN YOLCULUĞU YÖNTEMLERİ İLE YAPI ÇÖZÜMÜ

Bu, tarihi bir figürün hayatını üç farklı anlatı ve psikoloji modelinin (Propp, Karpman ve Campbell) kalıplarına uyarlayarak benzersiz bir analiz yapma girişimidir. 

Kraliçe I. Elizabeth'in hayatı, hem bir masal kahramanının zorlu yolculuğuna hem de derin psikolojik dramalara sahiptir.

Aşağıdaki tablo, Elizabeth'in hayatındaki dönüm noktalarını, bu üç modelin ilgili aşama/rol/işlevlerine eşleştirerek sunmaktadır.

???? Kraliçe I. Elizabeth'in Hayatının Anlatı ve Psikolojik Modellerle Analizi

| # | Propp'un İşlevleri (Anlatı Mekaniği) | Karpman'ın Rolleri (Psikolojik Dinamik) | Campbell'ın Aşamaları (Arketipsel Yolculuk) | Elizabeth'in Hayatındaki Karşılığı / Olaylar |
|---|---|---|---|---|
| I. | Başlangıç Durumu | KURBAN (Çocukluk/Erken Gençlik) | Sıradan Dünya | Henry VIII'in kızı, Anne Boleyn'in idamı sonrası meşruiyet krizi. Taht hattında riskli bir konumda olmak. |

| II. | Uzaklaşma / Yasak | ZULMEDEN/TAKİPÇİ (Thomas Seymour/Kızıl Mary) | Maceraya Çağrı | Thomas Seymour tacizi (Güçlü bir erkek figüründen gelen ilk tehdit). Ablası Kraliçe I. Mary'nin Katolik tehdidi. |

| III. | Yasağın İhlali | KURBAN (Hapis Dönemi) | Çağrının Reddi | Mary döneminde taht komplosu şüphesiyle hapse atılma (Lady Jane Grey olayı). Hayatta kalmak için siyasetten kaçınma isteği. |

| IV. | Keşif / Kötü Adamın Aldatması | KURTARICI (Hizmetliler/Sadık Danışmanlar) | Akıl Hocasıyla Karşılaşma | William Cecil (Lord Burghley) gibi bilge ve sadık danışmanlarla karşılaşma. Protestan inancı koruma sözü. |

| V. | Eksiklik / Zarar Verme (Çatışma Başlangıcı) | ZULMEDEN (İspanya/Papa) | Eşiği Geçme | 1558'de tahta çıkış. Bilinmeyene, yani bağımsız bir kraliçe olma ve Protestan İngiltere'yi yönetme rolüne adım atma. |

| VI. | Ara Haber / Geri Çağırılma | KURBAN/KURTARICI (Evlilik Baskıları) | Sınavlar, Dostlar ve Düşmanlar | Evlenmeme kararı ve bu kararın sürekli sorgulanması (Siyasal evlilik ve evlenmeme baskıları). Dengeyi koruma politikası. |

| VII. | Donörün Sınavı | ZULMEDEN (Saray Çevresi/Robert Dudley) | Yaklaşma (En Derin Mağaraya) | Mary Stuart'ın kaçışı ve taht üzerindeki tehdidi. En büyük iç tehlikeye yaklaşma (Mary'nin idam kararı). |
| VIII. | İlk Büyüsel Ajanın Alınması / Mücadele | KURTARICI (Francis Drake/Deniz Kurtları) | Çile (Kriz) | İspanyol Armadası'nın Yenilgisi (1588). İngiltere'nin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalması. Elizabeth'in Tilbury konuşması ile ulusal ruhu canlandırması.  |

| IX. | Zafer / Eksikliğin Giderilmesi | KURBAN (Yalnızlık/Pişmanlıklar) | Ödül (Kılıcı Alma) | İspanya'yı yenerek ulusal egemenliğin ve Protestanlığın kalıcılaşması. Yeni Dünya'da kolonizasyon ve zenginleşmenin başlaması. |

| X. | Geri Dönüş / Takip Etme | ZULMEDEN (Essex Ayaklanması) | Dönüş Yolu | İç ayaklanmalar (Essex isyanı) ve suikast girişimleri. Kraliçeye karşı içeriden gelen tehditler. |

| XI. | Kurtuluş / Gizli Varış | KURTARICI (Yasa ve Düzen) | Diriliş | Ayaklanmaların ve suikast girişimlerinin bastırılması. Kendi gölgesiyle (Essex'in ihaneti) son yüzleşme ve affetmemenin vicdan azabı. |

| XII. | Asılsız İddia / Çözüm | KURBAN (Son Yıllar) | İksirle Dönüş | Yaşlılık, yalnızlık, hayal kırıklıkları ve pişmanlıklar. Biyolojik miras bırakamasa da, 'Altın Çağ' iksirini ve Britanya İmparatorluğu'nun tohumlarını yeni çağa (Stuartlara) bırakma. |

| XIII. | Tanınma / Cezalandırma |  |  | Elizabeth'in imajının ve mitinin pekişmesi. Tüm düşmanların (iç/dış) etkisiz hale getirilmesi. |

| XIV. | Evlilik / Başlangıç Durumu Geri Kazanılır |  |  | İngiltere'nin onurlu yalnızlıktan dünya gücüne adım atması. Yeni ve güçlü bir dengeye ulaşılması. |

Analiz ve Yorum

1. Campbell (Kahramanın Yolculuğu) Bağlamında
Elizabeth'in hayatı, Kahramanın Yolculuğu'nun mükemmel bir örneğidir. 

Sıradan Dünya'dan (meşruiyet kriziyle doğan prenses) Eşiği Geçer (kraliçe olur). 

Sınavlar (evlilik baskısı, Katolikler) sonrasında Çile'yi (İspanyol Armada'sı) atlatır ve Ödülü (denizlerin hakimi, altın çağ) kazanır. 

Ancak Campbell'ın yolculuğunda olduğu gibi, Diriliş (Essex gibi iç ihanetlerle son yüzleşme) ve İksirle Dönüş (yalnızlık ve pişmanlıklarla geçen son yıllar, ancak büyük bir miras bırakma) aşamaları hem zaferi hem de kişisel fedakarlığı içerir.

2. Propp (Masalbiçim) Bağlamında

Propp'un çerçevesinde Elizabeth, tipik bir Masal Kahramanı rolünü üstlenir. Eksiklik (İngiltere'nin zayıflığı/Katolik tehdit) ile başlar, Kötü Adam'la (İspanya Kralı II. Felipe) Mücadele eder ve sonunda Zafer kazanarak Yeni Dengeyi kurar. Propp'un Donörleri (Yardımcı) ise Francis Drake, deniz kurtları ve William Cecil'dir.

3. Karpman (Drama Üçgeni) Bağlamında
Elizabeth'in kişisel ve politik hayatı, Drama Üçgeni'nin sürekli oynandığı bir sahnedir :

 * KURBAN: Çocukluktaki meşruiyet krizi, Thomas Seymour tacizi, Kraliçe Mary dönemindeki hapis ve son yıllarındaki derin yalnızlık ve pişmanlıklar.

 * ZULMEDEN/TAKİPÇİ: İspanya, Papa, Mary Stuart, isyancılar, hatta Thomas Seymour gibi tacizciler.

 * KURTARICI: Protestan inancını, ulusu ve kendini korumak için aldığı güçlü kararlar. (Örn: Armadayı yendiğinde ulusun Kurtarıcısı rolüne girmesi). 

Ancak Elizabeth'in dahiliği, bu Kurtarıcı rolünü bilinçli olarak bir güç pozisyonu ve politika aracı olarak kullanmasıdır (örneğin evlenmeyerek Kurtarıcı pozisyonunu koruması).

Elizabeth'in hayatındaki en büyük dram, bir anlatı kahramanı olarak zafer kazanırken, kişisel olarak Kurban ve Zulmeden rolleri arasında sıkışıp kalan bir insan olmasıdır (Essex'i idam ettikten sonra yaşadığı vicdan azabı).

Savaş Aykılıç