Mary Stuart – I. Elizabet: Taht Oyunları, Komplolar Ve Shakespea Oyunlarındaki Yansımaları

MARY STUART – I. ELIZABETH: TAHT OYUNLARI, KOMPLOLAR VE SHAKESPEARE OYUNLARINDAKİ YANSIMALARI

Özet

Bu makale, İskoçya Kraliçesi Mary Stuart ile İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth arasındaki iktidar mücadelesini; sahte mektuplar, komplolar ve suikast planları bağlamında inceler. Ardından bu tarihsel olayların William Shakespeare’in eserlerinde nasıl iz bıraktığını, karakterlere, temalara ve metaforlara nasıl sızdığını örnek sahne alıntılarıyla tartışır. Son bölümde Elizabeth dönemi politik atmosferinin Shakespeare oyunlarındaki “gölge” varlığının, özellikle Hamlet, Macbeth, Richard III ve Henry VIII gibi eserlerdeki yansımaları karşılaştırmalı olarak analiz edilir.

---

Giriş

Mary Stuart (1542–1587) ve I. Elizabeth (1533–1603) arasındaki gerilim, Tudor dönemi İngiltere’sinin en karmaşık ve ölümcül taht mücadelelerinden biridir. Mary Stuart’ın Katolik kimliği, Elizabeth’in meşruiyetine yönelik itirazları ve Papalık desteği, İngiltere’yi sürekli bir komplo ve isyan korkusu içinde tutmuştur. Bu olaylar silsilesi, Babington Komplosu (1586) gibi suikast planlarına, sahte mektuplara ve casus şebekelerine zemin hazırlamış, Francis Walsingham gibi casus ustalarının yükselişine yol açmıştır.
Shakespeare ise bu dönemde eserlerini sahnelerken doğrudan kraliçeyi eleştiremeyeceği için tarihsel dramalar, trajediler ve alegoriler üzerinden çağının paranoyalarını perde arkasından yansıtmıştır.

---

I. Tarihsel Bağlam: Taht Oyunları ve Komplolar

1. Babington Komplosu:
1586’da Anthony Babington önderliğindeki grup, Elizabeth’i öldürüp Mary Stuart’ı tahta geçirmeyi amaçlayan bir plan yaptı. Mary’nin gizli şifreli mektupları Walsingham tarafından ele geçirildi. Bu mektuplar Mary’nin suçlu bulunmasına ve idamına yol açtı.

> “I have just received the letters and approve of the plot. Let the assassins proceed at once.”
(Mary Stuart’ın şifreli mektubundan aktarılan cümle)

Bu mektuplar, Shakespeare’in Hamlet oyununda Claudius’un Hamlet’i öldürmek için Rosencrantz ve Guildenstern’e gizli emir vermesiyle yankılanır:

> Alıntı:
“And England, if my love thou hold’st at aught—
As my great power thereof may give thee sense,
Since yet thy cicatrice looks raw and red
After the Danish sword, and thy free awe
Pays homage to us—thou mayst not coldly set
Our sovereign process; which imports at full,
By letters congruing to that effect,
The present death of Hamlet.”
(Hamlet, IV.iii)

> Türkçe Çeviri:
“Ve ey İngiltere, eğer bana bağlıysan—
Ki kudretim bunun için sana yeterince sebep verir—
Danimarka kılıcının yarası hâlâ tazeyken
Ve saygı dolu korkun bana boyun eğmişken—
Bu kraliyet buyruğunu soğuklukla geçiştirme;
Zira bu mektuplar tam olarak buyurur ki
Hamlet derhal öldürülecektir.”

---

II. Sahte Mektuplar, Tuzaklar ve Shakespeare

Mary Stuart’ın şifreli mektupları, Elizabeth döneminin “sahte mektup” komplolarının en çarpıcı örneğidir. Shakespeare’de bu temaya özellikle Hamlet ve Othelloda rastlanır.

Othello’da Iago’nun Desdemona’ya ait mendili sahte bir kanıt olarak kullanması, Babington Mektuplarının işlevine benzer:

> Alıntı:
“Trifles light as air
Are to the jealous confirmations strong
As proofs of holy writ.”
(Othello, III.iii)

> Türkçe Çeviri:
“Hafif, önemsiz şeyler,
Kıskanç biri için güçlü kanıtlardır,
Mukaddes kitap kadar kesindir.”

Burada “hafif” mendil, sahte mektup gibi, büyük yıkımlara kapı aralar.

---

III. Suikast, Paranoia ve Kral Katilleri: Macbeth

Mary Stuart’ın idamı, monarşi karşıtı komploların ölümcül sonucudur. Bu tema Macbethte en çarpıcı biçimde görünür. Macbeth’in suikast planı, Babington Komplosu’nun sahnede yankılanması gibidir.

> Alıntı:
“If it were done when ’tis done, then ’twere well
It were done quickly…”
(Macbeth, I.vii)

> Türkçe Çeviri:
“Eğer yapılacaksa, bir an önce yapılmalı bu iş;
Çabuk olmalı…”

---

IV. Kraliçe’nin Gölgesi: Elizabeth ve Shakespeare

Elizabeth’in paranoyak gölgesi Shakespeare’in kadın hükümdar figürlerinde de hissedilir. Henry VIII oyununda Anne Boleyn (Elizabeth’in annesi) üzerinden, Macbethte Lady Macbeth üzerinden kadın iktidarı, doğurganlık ve ihanet temaları işlenir.

Örneğin, Henry VIII oyununda Elizabeth’in doğumuna atıf vardır:

 Alıntı:
“She shall be loved and feared.”
(Henry VIII, V.v)

 Türkçe Çeviri:
“Sevilecek ve korkulacak o.”

---

Sonuç

Mary Stuart’ın idamına giden süreç, Shakespeare’in oyunlarındaki entrika, casusluk ve ihanet temalarını beslemiştir. Babington Komplosu’nun şifreli mektupları, Hamletin İngiltere’ye gönderdiği ölüm fermanına; Iago’nun mendili, sahte delil temalarına; Macbeth’in kral katilliği ise Katolik komploların doğrudan teatral izdüşümüne dönüşür. Böylece Shakespeare, dönemin yasaklı gerçeklerini tarihsel dramalara ve trajedilere gömerek, Elizabeth’in “gölgesini” eserlerinin arka planına kazır.

---

Kaynakça

Alford, Stephen. The Watchers: A Secret History of the Reign of Elizabeth I. London: Penguin, 2012.

Guy, John. Queen of Scots: The True Life of Mary Stuart. Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 2004.

Shakespeare, William. Hamlet, Macbeth, Othello, Henry VIII. The Arden Shakespeare Editions.

Doran, Susan. Elizabeth I and Her Circle. Oxford University Press, 2015.

Greenblatt, Stephen. Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare. W.W. Norton & Company, 2004.

Savaş Aykılıç