Bir Kütüphanenin Açılışı, Bir Şehrin Geleceğine Atılan İmza

Geçtiğimiz hafta, Osmangazi Belediyesinin nazik davetiyle, Bursa'nın kültür hayatına önemli bir katkı sunacak olan Yaşar Kemal Medeniyetler Kütüphanesinin açılışına katılma fırsatı buldum. Zaman zaman bazı davetler, takvimdeki sıradan bir etkinlik olmanın ötesine geçer. İnsan, daha ilk adımını attığı anda bunun salt bir açılış olmadığını hisseder. 
Maalesef son yıllarda şehirlerimizi kültür merkezleriyle, müzeleriyle, sanat yapılarıyla ve kütüphaneleriyle konuşmayı giderek unutur olduk. Daha çok betonun yüksekliğini, yolların genişliğini, mahallelerin inşaat dönüşümünü, binaların ihtişamını tartışıyoruz. Oysa bir şehrin gerçek zenginliği, kaç katlı yapılar yükselttiğinde değil; insanına kaç düşünce kapısı aralayabildiğinde ortaya çıkar. Kütüphaneler tam da bu yüzden önemlidir. Sessizdirler fakat en güçlü sözü hem gününde hem de ilerleyen çağlarda onlar söyler.
Adını Yaşar Kemal'den alan bir kütüphanenin kapılarının açılması başlı başına anlamlı bir tercih. Zira Yaşar Kemal, büyük bir romancıydı. Anadolu'nun hafızasını, doğanın sesini ve emeğin asaletini edebiyatın diliyle geleceğe taşıyan bir anlatıcıydı. İnsanın haysiyetini, yoksulluğu, direnci, sevgiyi, öfkeyi ve umudu dile getirdi. Toprağın sesini duyurdu; ağacın gölgesine, kuşun kanadına, çocuğun bakışına edebiyatın imkânlarıyla yeni anlamlar yükledi. Eserleri tiyatroya uyarlandı, sinemaya taşındı, farklı dillere çevrildi. Bu yüzden "Yaşar Kemal Medeniyetler Kütüphanesi" ismi, rastgele bir tercih gibi durmuyor. Medeniyet, aynı çatı altında farklı seslerin yaşayabilmesidir. Kitaplar ve kütüphaneler de bunun en sessiz, en nahif temsilcileridir. Aynı rafta Dostoyevski ile Halide Edip’in, Tuncer Cücenoğlu ile Shakespeare'in, Peyami Safa ile García Márquez'in yan yana durabilmesi, aslında insanlığın ortak hafızasına yapılmış ince bir göndermedir.

Açılışa, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin 5. Cumhurbaşkanı Ersin Tatar da katıldı. Konuşmasını Yaşar Kemal'in sözleriyle zenginleştirmesi, günün ruhuna yakışan bir tercih oldu. Ardından gerçekleştirilen Kıbrıs söyleşisi de açılış programını törensel bir buluşma olmaktan çıkarıp düşünsel bir zemine taşıdı.

Program boyunca dikkatimi çeken bir başka önemli husus ise Bursa'nın ve Osmangazi'nin önceki dönem belediye başkanlarının da davet edilmiş olmasıydı. Üstelik protokolde yer almalarının ötesinde kendilerine söz hakkı verilmesi, kamu yönetiminde pek sık rastlamadığımız zarif bir yaklaşımı gösteriyordu. Kent kültürü böyle oluşuyor işte… Geçmişi yok sayarak gelecek kurulmaz. Kurumsal hafıza, arşivlerde saklanan belgelerden ziyade birbirinin emeğini teslim edebilen bir anlayışla korunur. Şehirler de dönemsel rekabetlerle değil, ortak emekle büyür. Kurumsal hafızaya gösterilen bu saygı, aslında şehrin kendi geçmişine gösterdiği saygının timsalidir.

Kütüphaneyi gezerken beni en çok sevindiren bölümlerden biri de bünyesindeki çok amaçlı salon oldu. İlk bakışta küçük bir ayrıntı gibi görülebilir. Bana göre ise yapının en değerli bölümlerinden biri burası çünkü kültür yapıları, kapıları akşam kapatılan binalar olmamalıdır. İçinde söyleşilerin yapıldığı, panellerin düzenlendiği, çocukların atölyelere katıldığı, gençlerin tartıştığı, sanatın nefes aldığı mekânlara dönüşebildikleri ölçüde yaşarlar. Bir kütüphaneyi de yaşayan mekâna dönüştüren unsur raflarla beraber, orada konuşulan fikirler ve yapılan mülahazalardır. Bir de buna tiyatro eklenirse, ortaya çok daha güçlü bir kültür iklimi çıkacaktır. Bir tiyatro eleştirmeni olarak küçük sahnelerin ne kadar büyük işler başarabileceğine defalarca tanıklık ettim. Elli kişilik bir salonda oynanan nitelikli bir oyun, bazen binlerce kişinin izlediği gösterilerden çok daha derin izler bırakabiliyor. Yaşar Kemal'in eserlerinin de yıllardır tiyatroya ve sinemaya ilham verdiğini düşündüğümüzde, onun adını taşıyan bir yapının sanat üretimine de kapı aralaması son derece anlamlı görünüyor.

Bir kütüphane açmak, aslında geleceğe duyulan güvenin ilanıdır. Kitap, hemen sonuç veren bir yatırım değildir. Etkisini yıllar içinde gösterir. Bugün oradan ödünç alınacak bir kitap, belki yıllar sonra bir öğretmeni, bir yazarı, bir bilim insanını, bir sanatçıyı ya da bir başkasıyla daha çok empati kurabilen iyi bir insanın yetişmesine katkı sunacaktır; az mı? 

Kültür yatırımlarının en güzel yanı, meyvesini sonraki kuşakların da toplamasıdır. Kim bilir? Belki bir çocuk burada Yaşar Kemal'le tanışacak. Bir başkası Sabahattin Ali'nin satırlarında kendi yalnızlığına ortaklar bulacak. Bir talebe ilk kez bir tiyatro metnine burada dokunacak. Belki ilk şiir kitabını burada okuyacak bir genç, günün birinde kendi kitabını yine bu masalara bırakacak. Bir üniversite öğrencisi araştırmasını bu masalarda tamamlayacak. Belki emekliliğinin ilk günlerinde yeniden kitaplarla buluşan bir okur, yıllardır unuttuğu heyecanını burada hatırlayacak. İşte kütüphaneler tam da bunun için vardır, insanın zihnine yeni pencereler açmak için...
Bu düşüncelerle, böylesi bir kültür mekânının ilçeye kazandırılmasında emeği bulunan başta Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın olmak üzere tüm yöneticileri, çalışanları ve katkı sunan herkesi kutlamak gerekir. Bir yapının inşası belirli bir sürede tamamlanır lâkin onu yaşayan bir kültür mahalline dönüştürmek yıllar süren ortak bir emeği gerektirir. Aradan onlarca yıl geçtiğinde bu açılış töreninin ayrıntıları büyük ölçüde unutulacaktır. Kürsüde kimlerin konuştuğu, protokol sıralarında kimlerin oturduğu hafızalardan silinecektir fakat oradan alınan bir kitabın değiştirdiği hayatlar unutulmayacak. Asıl hikâye işte o gün yazılmaya başlayacak. Ve belki de bir kütüphanenin gerçek açılışı, kapısında kurdele kesildiği gün değil; ilk okurun, elindeki kitabı bitirip yeni bir kitaba uzandığı gün gerçekleşecektir.