MAKALELER

Tilbe Saran

2009.07.11 00:00
| | |
4282

Sizce Nasıl?
“Cesaret Ana ve Çocukları”, şimdilerde Akatlar Kültür Merkezi’nde seyircisiyle buluşmakta...


 

     Seyrettiği her iyi oyuncuyu ustası sayan çok ödüllü "FENOMEN" bir sanatçı: TİLBE SARAN...
 
    Prömiyerini 16. İstanbul Uluslararası Tiyatro Festivali’nde yapan ve ardından 13. Ankara Uluslararası Tiyatro Festivali’nde sahnelenen Semaver Kumpanya yapımı “Cesaret Ana ve Çocukları”, şimdilerde Akatlar Kültür Merkezi’nde seyircisiyle buluşmakta. “Cesaret Ana ve Çocukları/Mutter Courage und Ihre Kinder”, Bertold Brecht’in (1898–1956) 1939 yılında yazdığı bir tarih oyunu.

 


 
    "Cesaret Ana ve Çocukları”nda oyuncular tam bir kolektif başarı örneği vermekte. Yvette’de Burcu Doğan, Çavuş/Teğmen’de Nadir Sarıbacak, Yaşlı Kadın/Köylü Kadın’da Özlem Durmaz, Rahip’te Tansu Biçer, General/Genç Adam’da Ümit İlban Işıl Kasapoğlu’nun istediği biçim ve biçem içinde görevlerini (hiç abartmadan) söylüyorum kusursuz yapıyorlar. Ahmet Kaynak, Eilif’in bütünlüğünde toplanan çatışmaları, bütün bunları çözüntüye uğratan nedenleri titizlikle yorumlamış. Sarp Aydınoğlu, Schweizerkas’ın bireyin, toplumun tragedyasını yansıtmasını, estetik değerleri sürekli yüksek tutarak sahneye aktarmış. Serkan Keskin, Aşçı’ya durgun, duru, titiz bir oyunculukla can veriyor. Öyküm Elif Erdoğan, dışsal olguların altında gizli bir nehir gibi akan Kattrin’in o canlı ruhunu seyirciye pek güzel aktarıyor.

 


 
    Tilbe Saran’a gelince… Tilbe Saran her görev aldığı tiyatro oyununda olduğu gibi, bu kere de Cesaret Ana’nın tutkularını sahnede seyirciye sunmadan önce, karakteri belli ki düşünce soyluluğunun süzgecinden pekiyi süzmüş. Yeğinliğini, tonunu, konuşma akışını, “dil ötesi” jestlerini mükemmel çeşitlendirmiş. Cesaret Ana’yı daha iyi belirginleştirebilmek için kendi sesinin parametrelerini değiştirme sanatına sahip enderlerimizden biri olduğundan, sadece bedensel tavrı, jestüeli, mimikleri, “psikolojik jesti” değil, birlikte oynayacağı kişi/lerin ses kimliklerini de araştırmış.

 


 
    Tilbe Saran, bütün bu yetenekleri yetmezmiş gibi, bu oyunda bilgilerin anlatımbilimsel bildirişimini aşan ve sesin bedensel özdekliğini ve onun öngörülemeyen, hatta betimlenmesi mümkün olmayan etkilerini de oyununa katık ediyor, oyuna katıyor. Başarıyla kullandığı etki ve efektler yardımıyla izleyiciye doğrudan ulaşma yeteneğini de cömertçe sergiliyor.

 


 
    Tilbe Saran, “Cesaret Ana ve Çocukları”nda da tadına doyulmaz bir oyunculuk örneği veriyor.”-Üstün Akmen.
 
    2004'ün Kasım'ında dokuzuncusu yapılan Berlin Diyalog Tiyatro Festivali çerçevesinde seyrettiğimiz "Fernando Krapp Bana Mektup Yazmış" oyunu için Cumhuriyet gazetesinde yazmış olduğu yazısına şöyle başlamış tiyatro eleştirmeni Ayşegül Yüksel:
 
    "Tiyatronun günümüzde sinema televizyonla yarışamadığından, tiyatro çağının neredeyse kapandığından söz edip duruyoruz ya, kimi yazarlar ve tiyatrocular kimi zaman bir araya gelip 'tiyatro'nun tüm gücüyle suratımıza bir tokat yapıştırıveriyor. Ünlü yazar Tankred Dorst'un, İspanyol düşünce adamı ve yazar Miguel de Unamuno'nun bir uzun öyküsünden uyarlayıp oyunlaştırdığı, Zeynep Avcı'nın dilimize çevirdiği, Akbank Prodüksiyon Tiyatrosu'nca sahnelenen 'Fernando Krapp Bana Mektup Yazmış' işte bu tür bir sahne olayı."
 
Ve yazısını şöyle bitiriyor:
 
"... Fernando Krapp Bana Mektup Yazmış, tiyatronun tüm erdemlerini seyirciye cömertçe sunan bir çalışma. 'Tiyatro denen şey iyi ki var' dedirten..."
 
    Işıl Kasapoğlu'nun yönettiği bu oyunda sanki bildik insanlar var karşımızda. Ama biz gerçekten tanıyor muyuz onları? ilk bakışta zannettiğimiz gibi mi her şey? Acaba onlar gerçekten onlar mı? Ya duygular? Aşk, sevgi, nefret, kıskançlık, sahip olmak, fedakarlık, hayranlık ve diğerleri? Onların tek bir tanımı var mı? Herkes için anlamları aynı mı? Kısacık bir oyuna bu soruların yanıtları sığdırılır mı? Unamuno, Dorst ve Prodüksiyon Tiyatrosu ekibi bir olup bunu başarmışlar. Oyunda rol alan Selçuk Yöntem, Tilbe Saran, Cüneyt Türel ve Bekir Aksoy'la söyleşi yapma fırsatı bulabildim. İşte bunlardan Tilbe Saran'la olanı:
 
    Söyleşimize geçmeden önce sizlere Gülriz Sururi'nin yazmış olduğu "Bir An Gelir" adlı anı kitabının "Unutulmayanlar" bölümünden birkaç satırı aktarmak istiyorum:
 
"Hem zaten her zaman demez misin, bir oyuncu son oynadığı rolle değil, zaman içinde, kariyerindeki bir iki önemli rolüyle anılır. Örnekleri öyle çok ki dünyada da ülkemizde de:
Cüneyt Gökçer Oidipus, Damdaki Kemancı'yla; Ayten Gökçer My Fair Lady, Yedi Kocalı Hürmüz'le; Yıldız Kenter Pembe Kadın, Maria Callas, Ben Anadolu; Müşfik Kenter Aptal Kız, Ben Orhan Veli'yle; Genco Erkal Bir Delinin Hatıra efteri, Memleketimden İnsan Manzaraları, Nazım Gibi'yle; Nedret Güvenç Kolomb, Cyrano de Bergarac ile;... Zeliha Berksoy Asiye Nasıl Kurtulur?, ... Haldun Dormen Şahane Züğürtler'le; İsmet Ay Bugün Cumartesi ve Vişne Bahçesi'yle; Suna Pekuysal Lüküs Hayat'la; Ali Poyrazoğlu Çılgınlar Kulübü, Kobay'la; Ferhan Şensoy Şahları da Vururlar, Ferhangi Şeyler'le,... Erol Günaydın Uy Balon Dünya, Yaygara 70'le; Nejat Uygur Cibali Karakolu'la; Engin Cezzar Hamlet, Keşanlı Ali Destanı; Tilbe Saran Kral Lear'da soytarı, Tek Kişilik Şehir ve Abelard ve Heloise'le..."
 
    Sanatçıların ödül alması boşu boşuna olmuyor. Gülriz Sururi'nin de Unutulmayanlar bölümünde sanatçıların unutulmayan, akıllarda kalmış olan oyunları incelerseniz; görürsünüz ki o oynadığı oyunlar o sanatçılara genellikle ödül getirmiştir. Örneğin Tilbe Saran'da olduğu gibi. Yukarıdaki her üç oyunda da Tilbe Saran ödül almıştır.     Şimdi söyleşimize geçebiliriz:
 
     Tiyatro yaşamınız nasıl başladı?
 
    Annem üniversitede görevli olduğu için üniversitenin anaokuluna gidiyordum. Beş yaşlarında idim. Kuklalarla oynamayı ve seyretmeyi çok seviyordum. Herkesi beni seyretsinler diye zorluyordum. Sonunda günde 15 dakika kadar beni seyretmeye razı olmuşlardı. Lisenin son sınıfında kararımı vermiştim: Tiyatrocu olacaktım. İlk sahneye çıkışım okulda okurken Yıldız Kenter'in tiyatrosunda "Arzu Tramvayı" oynanıyordu. Orada bir oyuncu hastalanmıştı. Bana haber verdiler. Çok heyacanlanmıştım. Heyacandan çok titriyordum. Oyundan sadece iki katlı dekoru nasıl salladığımı hatırlıyorum.
 
     Sınıf arkadaşlarınız ve hocalarınız?
 
    İstanbul Üniversitesi Sanat Tarihi ve Belediye Konservatuvarı Tiyatro Bölümü mezunuyum. Benimle beraber okuyan arkadaşlarımdan Demet Akbağ, Yasemin Yalçın, Gülen Kahraman, Rose Tobeş, Özdemir Çftçioğlu ve yıllardır Berlin'de sanat yaşamını sürdüren Tayfun Kalender. Hocalarım ise: Çetin İpekkaya, Yıldız Kenter, Mehmet Birkiye, Suat Özturna, Cüneyt Türel, Engin Uludağ ve Müjdat Gezen. Ancak seyrettiğim her iyi oyuncu insanın ustası oluyor. Bazısı "aman böyle yapmayayım" bazısı da "acaba bunu nasıl becermiş?" diye size heyecan veriyor.
 
     Okuldan sonraki sanat yaşamınız? Ödülleriniz?
 
    Konservatuvarın Tiyatro Bölümü'nden mezun olduktan sonra sırasıyla Dormen, Kenter ve İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları'nda oynadım. 1989'da sahnelenen "Kral Lear"daki "Cordelia" ve "Soytarı" rollerimle "Avni Dilligil" ve "Kültür Bakanlığı En İyi Kadın Oyuncu" ödüllerini, 1991'de "Vanya Dayı" oyununda "Sonia" rolü ile "Avni Dilligil En İyi Kadın Oyuncu", 1992'de "Tartuffe"teki "Elmire" rolü ile de "Kültür Bakanlığı Başarı Ödülü" aldım. 1996 yılında da AKSM Prodüksiyon Tiyatrosu'na girdim.
 
     AKSM'deki ilk oyununuzla da ödül aldınız.
 
    Evet, girdiğim 1996 yılında ilk oyunum olan "Abelard ve Heloise" ile 1996 Avni Dilligil En İyi Kadın Oyuncu, ikinci çalışmam "Alacaklılar" ile de 1998 Afife En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü aldım. Yine AKSM'in 2002'de sergilediğimiz "Tek Kişilik Şehir" oyunuyla da Afife Jale En İyi Müzikal-Komedi Kadın Oyuncu Ödülü'nü aldım.
 
     AKSM'den biraz bahseder misiniz?
 
    AKSM olarak Türkiye'de hiç çevrilmemiş ve hiç oynanmamış oyunları seçiyoruz. Bu oyunlar hepimizin çok etkilendiği ve ortak kararla aldığımız oyunlardır. "Sanatın, sanatçının yanında" ilkesiyle hareket ederek sanat dünyasında payına düşen sorumluluğu yerine getirmeye çalışan Akbank, 1995 yılında Prodüksiyon Tiyatrosu'nu kurdu. Prodüksiyon Tiyatrosu'nun çekirdek kadrosu: Yönetmen Işıl Kasapoğlu; oyuncular Tilbe Saran, Köksal Engür, Cüneyt Türel ve Selçuk Yöntem; çevre düzeni Duygu Sağıroğlu; müzik Joel Simon; çeviri Zeynep Avcı'dan oluşmaktadır. Türkiye'de daha önce hiç oynanmamış oyunları sahnelemeyi ilke edinen topluluk, ilk oyunu "Abelard ve Heloise" ile üç yıl boyunca sanat çevrelerinden büyük takdir topladı. İkinci oyun, yazılmasının üzerinden 110, Paris'te ilk sahneleşinin üzerinden de 104 yıl geçmesine rağmen güncelliğini yitirmeyen, ünlü İsveçli yazar August Strinberg'in "Alacaklılar" oldu. 27 Mart 2000'de, Dünya Tiyatrolar Günü'nde , topluluk o güne dek sahnelediği dört oyunu aynı gün içinde ard arda oynayarak bir rekor kırmış, eşi benzeri görülmemiş bu denemede büyük bir başarı kazanmıştır. Topluluk altıncı oyunu olan Behiç Ak'ın "Tek Kişilik Şehir" oyunu ile yine Türkiye'de daha önce hiç oynanmamış bir oyunu sahneleme geleneğini sürdürmektedir.
 
     Ödülleri toplu bir bakış:
 
Lions, En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu: Hangisi Karısı (Dormen Tiyatrosu), 1986
Avni Dilligil , En İyi Kadın Oyuncu: Kral Lear (Şehir Tiyatroları), 1990
Kültür Bakanlığı, Eniyi Kadın Oyuncu: Kral Lear (Şehir Tiyatroları), 1990
Avni Dilligil, En İyi Kadın Oyuncu: Vanya Dayı ?ehir Tiyatroları , 1991
Kültür Bakanlığı, En İyi Kadın Oyuncu: Tartuffe (Şehir Tiyatroları), 1993
MGD Tiyatro, En İyi Kadın Oyuncu: Çalıkuşu (Şehir Tiyatroları), 1994
Avni Dilligil, En İyi Kadın Oyuncu: Abelar Ve Heloise (Aksanat), 1996
Afife Tiyatro Ödülleri, En İyi Kadın Oyuncu: Alacaklılar Aksanat , 1998
Afife Tiyatro Ödülleri, En İyi Komedi Kadın Oyuncu: (Aksanat), 2002
Tiyatro Dergisi, En İyi Kadın Oyuncu: Fernando Krapp Bana Mektup Yazmış (Aksanat), 2003
Ankara Sanat Kurumu, En İyi Kadın Oyuncu: Fernando Krapp Bana Mektup Yazmış (Aksanat), 2003
4. Lions, Tiyatro Ödülleri En İyi Kadın Oyuncu: Fernando Krapp Bana Mektup Yazmış (Aksanat), 2003

 
ADEM DURSUN
Temmuz 2009
adem-dursun@versanet.de

Anahtar Kelimeler: tilbe saran



0 Yorum
Hmm! Bu içeriğe henüz yorum yapılmadı, sen yazmak ister misin?
Bekle! Yorum yazmak için üye olmalısın Üye isen burayı tıkla. Üye olmak için de burayı tıkla.
Diğer Yazıları





TİYATRONLİNE

E-Bülten Üyeliği Görüş Bildir