MAKALELER

Tartüf 59 - Maskkara Tiyatrosu

2009.03.01 00:00
| | |
2236

Sizce Nasıl?
Nâzım Hikmet’in 1959 yılında Molière’in Tartüf adlı oyunundan esinlenerek yazdığı Tartüf 59’u günümüze uyarlayan Yılmaz Onay Velevki Tartüf ile bugünün siyasetini eğlenceli bir dille eleştiriyor...

Nâzım Hikmet’in 1959 yılında Molière’in Tartüf adlı oyunundan esinlenerek yazdığı Tartüf 59’u günümüze uyarlayan Yılmaz Onay Velevki Tartüf ile bugünün siyasetini eğlenceli bir dille eleştiriyor



    Mask Kara Tiyatrosu, 15. yılına girerken Molière’in Tartüf adlı oyununu günümüz Türkiye koşullarına Velevki Tartüf adıyla uygulayarak izleyici karşısına çıkıyor. 1664’te Molière’in yazdığı Tartüf adlı oyunu, Nâzım Hikmet 1959’da Tartüf 59 adıyla yeniden kaleme aldı. Yılmaz Onay dramaturjisini yaparak, Nazım Hikmet’in Tartüf’ünü bugüne, 2000’li yıllara taşıdı. Molière, Nâzım Hikmet ve Yılmaz Onay Tartüf’ün değişen koşullara/şartlara nasıl ayak uydurduğunu, teknolojiyi nasıl çıkarı için kullandığını ve bütün bunların karşısında durması gereken sınıfsal gücün kimler olması gerektiğini de açık bir şekilde ifade ettiler. Tiyatronun üç usta yazarının elinden geçen metin için söylenilecek çok cümle var. Mask Kara Tiyatrosu profesyonel ekibiyle günümüz siyasal koşullarını sahneden analiz edip, izleyene 1600’lü yıllar Avrupa’sı ile 2000’li yıllar Türkiye’sinin hemen hemen aynı olayları yaşadığını gösteriyor.
 
   Tanrı inancını sorguluyor
 
    Molière oyununu yazdığında Avrupa’da dinsel baskıların en yoğun olduğu dönemi görürüz. Oyunun yayımlanmaması ve oynanmaması için dönemin skolastik düşünce temsilcileri yazara çok büyük baskılar yapmışlardı. Tanrı kavramının o güne dek sorgulanmak bir yana tartışılmadığını düşünürsek, Molière Tartüf oyununu yazarak büyük bir cesaret göstermişti. Oyunda “Tanrı’ya inanma her zaman inanmamadan daha kârlıdır. Eğer Tanrı varsa ve sen ona inanmıyorsan doğruca cehennemi boylarsın ama eğer Tanrı da cehennem de yoksa ve sen var diyorsan bu yüzden başına kötü bir şey gelmez...” diyen bir karakterin kurnazca düşünceleri halk tarafından büyük tepkilere neden olmuştu. Oyunun oynanması da pek kolay olmamıştı. Fransız Kralı XIV. Louis’yi öven bir sonla oyunda değişiklik yapılarak konu halka ulaşabilmişti.
 
    Oyunda Tartüf ve Tartüf Milenyum, dinî birtakım bilgilerini kullanarak zengin Orgon’un kanına girmiştir. Orgon, Tartüf’lerin sözde bilgeliğinden ve ahlâk timsali davranışlarından etkilenerek, onları aile hayatının içine dahil etmiştir. Bir süre sonra Tartüf Milenyum, 1600’lü yılların Fransız Tartüf’ünü eleyerek evde iktidar olma yolunda önemli bir adım atar. Orgon, Tartüf’ün iyi bir dindar olduğuna kanmış olsa bile, Orgon’un karısı Elmira, çocukları Damis ve Marianna ve hizmetçi kız Dorina onun tam bir sahtekar olduğunu bilirler. Tartüf’ün düşüncelerini okuyarak onu Orgon’un gözünde küçük düşürmek için ellerinden geleni yapmaya çalışırlar. Fakat 2000’li yılların Tartüf’ü dinsel şantajla, ev içerisinde çıkardığı ikili polemiklerle ve iftiralarla evde tam bir hakimiyet kurar. Ev halkı bu duruma boyun eğse de işçi sınıfını temsil eden Hizmetçi Dorina, alın teri ile kazandığı ekmek parasının Tartüf gibi bir hainin eline geçmesine gönlü razı olmaz. O’na büyük bir tuzak kurarak 2000’li yılların Tartüf’ünü oyundan def etmeyi başarır.
 
     Molière’in yazdığı klasik Tartüf’ü ele alan Nâzım Hikmet karakterin adını Tartüf1959 olarak değiştirir. Dini kullanan karakterin yaptıklarına işçi sınıfının mücadelesiyle yanıt verir. Molière’in mizahi üslubunu değiştirerek konuya devrimci bir özellik kazandırır. Tartüf1959’u sol düşünce yok edecektir. Yılmaz Onay da bu devrimci ruhu bozmadan sahnede 2000’li yılların Tartüf’ünü yaratmıştır. Günümüz Türkiye profilinden olaya eğilerek din istismarcısı kişilerle 1600’lü yıllar Fransız halkını sahnede karşılaştırmıştır. Çok ilginçtir ki, Türkiye’nin politik gündemi ile 400 sene önceki Avrupa politik gündeminin aynı olduğunu görürüz. Yılmaz Onay, Avrupa demokratik kültür yaşantısının Türkiye’nin kapısına gelebilmesi için 400 senelik bir fark olduğunu gösterir. İnsanın en duygusal hissi olan ‘din’ kavramının birtakım kişilerce kullanılarak neler yapılabileceği en acı şekilde Tartüf Milenyum’da yer almıştır. Onay, sahneden iktidar partisine ve iktidar partisine karşı muhalefet yapan partilere çok ağır eleştiriler sunmuştur. Gerçek sola ve işçi sınıfına duyulan özlemi aktarmıştır. 
 
    İşçi sınıfının yükselişi 
 
    Oyunu Orhan Kurtuldu yönetiyor. Molière, Nâzım Hikmet ve Yılmaz Onay düşüncelerini sahneye başarılı biçimde aktarıyor. Oyuncuların da klasik Tartüf oyunundan sıyrılarak 2000’li yılların siyasal boyutuna ulaşmalarını sağlamış. Hizmetçi Dorina’yı simge haline dönüştürerek, işçi sınıfının yani sol mücadelenin önemli bir temsilcisi haline dönüştürmeyi başarmış. Oyunun Genel Sanat Yönetmeni Nazif Uslu ile Orhan Kurtuldu’nun üç yazarın dönemlerini çok iyi analiz ettikleri ortada. Cengiz Çakıcı’nın sahne tasarımı, Zeynep Aydemir’in kostümü, Renan Bilek’in müzik remixleri ve Yüksel Aymaz’ın ışık tasarımı çok başarılı. Oyunun teknik kısmı başarısıyla oyuncuların önüne geçiyor. 1600’lü yıllar Fransa’sının ve 2000’li yıllar Türkiye’sinin aktarılması teknik ekibin üstün gayretiyle oluyor. Oyunda Toygun Ateş, Orgon karakteri ile sahnede yer alıyor. Rolünün hakkını veriyor. Aptal ve saf bir halkı temsilen önemli bir duruşu var Ateş’in. Renan Bilek, Tartüf’ün sahte yapısını, insanları sömüren düşüncelerini yerinde devinimlerle oynuyor. Giderek güçlenen bir kişinin iktidar tutkusunu yaşıyoruz. Özlem Toptaş Menligil, Dorina karakterini pasifize eden bir anlayışla ortaya koysa da son bölümdeki işçi sınıfının müdahil olduğu başarılı bölüm rolde eksik kalan bölümleri unutturuyor. Nazif Uslu, Uygur Erol, Seda Kement, Zeynep Aydemir, Tuna Öztunç, Volkan Çolpan, Mehmet Bilen ve Recep Yener ekibin diğer başarılı isimleri. Oyunla ilgili son bir not daha. Oyunda Dorina’nın perde ardında soyunduğu sahne, perde olmadan da pekala olabilirdi. Oyunu izleyerek günümüz politik olaylarının 1600’lü yıllar Avrupa demokratik kültürü seviyesinde gezindiğine sizler de tanık olun. Oyun Su Gösteri Sanatları Sahnesi’nde oynanmaya devam ediyor. 

Anahtar Kelimeler: Tartüf 59, Maskkara Tiyatrosu



0 Yorum
Hmm! Bu içeriğe henüz yorum yapılmadı, sen yazmak ister misin?
Bekle! Yorum yazmak için üye olmalısın Üye isen burayı tıkla. Üye olmak için de burayı tıkla.
Diğer Yazıları





TİYATRONLİNE

E-Bülten Üyeliği Görüş Bildir