MAKALELER

Gülriz Sururi

2009.05.30 00:00
| | |
9721

Sizce Nasıl?
"Sanırım her şey, benden önceki kuşakların köy enstitülerinin, halk evlerinin kapanmalarına sessiz kalmalarıyla başladı...


  

     Küçük yaşta kulis kokusuyla ve sahne tozuyla büyüyen; tılsımlı, büyülü, tutkulu, doğuştan tiyatrocu olan: GÜLRİZ SURURİ...
 
    "Tiyatro sanatçıları özgürlük, demokrasi, laik Cumhuriyet için yürüdüler

 


 
      ‘Seyirci kalmayın’ çagrisi
 
     Engin Cezzar, Füsun Akatlı, Genco Erkal, Gülriz Sururi, Nedim Saban ve Tilbe Saran öncülügünde bir araya gelen tiyatro sanatçıları hukuk devleti, ifade özgürlügü, demokrasi, laiklik, insan hakları ve eğitim hakkı için Galatasaray’dan Semaver Kumpanya ritim ekibinin müziği eşliğinde alkışlarla Taksim’deki Cumhuriyet Anıtı’na yürüdüler. Aralarında Levent Kırca, Ferhan Şensoy, Haldun Dormen, Rutkay Aziz, Müjdat Gezen, Cihan Ünal, Selçuk Yöntem, Macide Tanır, Göksel Kortay, Cüneyt Türel, Ali Poyrazoğlu, Orhan Aydın’ın da bulunduğu sanatçılar ile orkestra şefi Gürer Aykal, piyanist ve besteci Fazıl Say, oyuncu Tarık Akan ve ressam Bedri Baykam’ın da yer aldığı topluluk, “Tiyatrocular” yazan çelengi anıta bıraktıktan sonra yaşamını yitiren ÇYDD Başkanı Türkan Saylan için saygı duruşunda bulundu. Katılımcılar ‘Yargı siyasallaşiyor, seyirci kalmayın’, ‘Çağdaş eğitim her gün darbe yiyor, seyirci kalmayın’, ‘Onlar-Bizler diye kutuplaştırılıyoruz, seyirci kalmayın’, ‘Laik Cumhuriyet tehlikede, seyirci kalmayın’, ‘Bilimin ışığı karartılıyor, seyirci kalmayın’, ‘Kul değil yurttaş! Bu hasret bizim’ ve ‘Düşünce özgürlügü! Bu hasret bizim’ gibi sloganların yazılı olduğu pankartlar taşidılar. Topluluk adına konuşan tiyatro sanatçısı Gülriz Sururi şunları söyledi: “Bizler bu ülkenin tiyatrocuları, bugün el ele karşinızdayız. 85 yıl önce Cumhuriyetimizin bize kazandırdıklarını geri vermek istemediğimiz için buradayız. İnsan onuruna saygıya, düşünce özgürlügüne, aydınlık yarınlara, adalete hasret duyuyoruz. Sanat güçlüdür. Gücümüzün farkındayız.” Sanatçılar, daha sonra alkışlar ve müzik eşliğinde Atatürk Kültür Merkezi önüne kadar yürüdüler." - Cumhuriyet

 


 
      Gülriz Sururi'nin "18 Mayıs Tiyatrocular Yüyürüşü" için yaptığı çagri metni:
 
    "Sanırım her şey, benden önceki kuşakların köy enstitülerinin, halk evlerinin kapanmalarına sessiz kalmalarıyla başladı. Belki de o gün, bizi milletlikten ümmetlige döndürmeye çalisanlarin bayramıydı. Garip bir toplumuz. Sahip olduğumuz değerleri korumak için bile parmağımızın ucunu kıpırdatmak istemiyoruz. Ve bu rehavet içinde bir gün bir de bakmışız, “ılımlı İslam” yaftası yapıştırılmak isteniyor üstümüze. Şöyle biraz kıpırdanıyoruz. Ama “Hadi canım öyle şey olur mu” filan diye geçiştiriyor, kendimizi kandırıyoruz.

 


 
    Bugün cumhuriyetimizin büyük bir sınavdan geçtiğini düşünüyorum. ABD’de Bush yönetimi çok yıpranmıştı. Aynı dönemde, bizler de sonunda cumhuriyet mitinglerinde bir araya gelebilmeyi düşünebilmiştik. Ne darbe istiyorduk ne şeriat. Sadece cumhuriyetin bize kazandırdıklarını geri vermek istemiyorduk. Çagdas bir eğitim istiyorduk. Aydınlık Türkiye’yi yaratacak bir eğitim istiyorduk. Ben de bu nedenle o mitinglerde, değerli hocamız Türkan Saylan’ın arkasında saf tutuyordum. Çagdas Yaşamı Destekleme Derneği’nin saygın, özveriyle kendilerini doğru eğitime adamış üyeleri arasında… Bugün inanıyorum ki, o cumhuriyet mitinglerinde yüz binler bir araya gelip laiklik adına seslerini duyurmasalardı, ABD’nin yeni başkanı sayın Barack Obama ayağının tozuyla Anıtkabir’e gidip o sözleri yazmaz, Türkiye’nin laik bir devlet olduğunun altını birkaç kere çizmezdi.

 


 
      Şimdi gelelim Ergenekon’un 12. dalgasının yarattığı kargaşaya…
 
    Bir kere bugün bu operasyonun gidişatını, adaletsiz tutumlarını eleştirmek, darbeyi desteklemek değildir, unutmayalım. Ve gene bugün saygın ordumuzun adını anmak, bazı insanlara neden hemen darbeyi hatırlatıyor? Bu ülkede artık asker de dahil, kimse darbe istemiyor. Şeriat da istemiyor. Herkes toplumun her kesimi için adalet, eşitlik, demokrasi istiyor.
Git gide yargının herkese aynı mesafede durmadığını görüyoruz. Bu operasyon, Mehmet Haberal gibi bazı değerli akademisyenlere, eğitim gönüllerine verdiği kişisel zararın yanı sıra hukuka, yargıya olan inancımızı da zedeliyor. Türkan Saylan’a geçmiş olsun ziyaretinden sonra televizyon kameralarına konuşurken söze “Türkan Hanım’ın yaşarken heykelini dikmek gerekir” diye başlamıştım. Şimdi manen, insanların desteğiyle her gün heykeli dikiliyor, Türkan Hanım her gün biraz daha ölümsüzlesiyor.
 
Çagdas Yaşamı Destekleme Derneği’ni kapatmaya çalisanlar, vaktiyle köy enstitülerini kapatanların torunları olabilirler mi acaba?     Ben ülkemizde eğitimsiz çocugun kalmadığı gün düze çikacagimiza inanıyorum.
 
    Bir noktaya daha değinmek isterim. Gündem Ergenekon’un 12. dalgasıyla meşgulken TBMM’den hangi yasa tasarıları geçiyor, bunun farkında mıyız acaba? Dikkat!
Sözlerimi çok yakında keybettiğimiz sevgili Türkel Minibaş’ın hala telefonumdan silmediğim, 2007tarihli mesajıyla bitirmek istiyorum: “30 Ağustos Zafer Bayramın kutlu olsun. Unutma ki gecenin en karanlık anı, gündüze en yakın olan anıdır. Sevgilerimle, Türkel Minibaş”.
   

Ayrıca benim gibi düşünen, laik Türkiye’nin laik sanatçılarını Galatasaray’dan Taksim’e kadar el ele yürümeye davet ediyorum. Bu davet benim.


Değerli meslektaşlarım,
Bu davet küçük camiamızda ilgi gördü. Ve bu yürüyüşü gerçekleştirmeye karar verdik. Diyoruz ki, Galatasaray veya Tünel’den yürüyüp Taksim Anıtı’na çiçek koyup saygı duruşunda bulunalım ve dağılalım. Her kafadan bir ses çikmadan. Yalnız tiyatrocular ve tiyatroyla bire bir ilişkili çalisanlar.
Birlikte bir slogan bulalım. Benim kaleme aldığım konuşmadan olabilir, sizlerin daha başka, daha farklı önerleriniz olabilir. En doğrusunu seçelim.
Tarih 18 Mayıs. Saati henüz saptanmadı. Herkes çalisiyor, katılmanız zor. Tiyatrocular el ele veremez diyenler var. Mesleğimiz için el ele veremedik, ellerimiz ülkemiz için buluşsun. Bunu yapmak, varlığımızın gücünü göstermek çok önemli. Gücümüzün farkında olalım, fark ettirelim.
Giyimli, saygılı bir yürüyüş. Konuşmadan, ama yüzümüzü de asmadan... Tavrımızı koymanın zamanı gelmedi mi?
Bu davet bizim.
 
Sevgi ve saygılarımla,
Gülriz Sururi"
 
    "Tiyatroyu Muhsin Ertuğrul’dan ögrendim, sahne rahatlığını Muammer Karaca’dan, şöhreti Haldun Dormen’de buldum, Engin Cezzar çok yönlü oyunculuğumu ortaya çikardi, Haldun Taner ve Güngör Dilmen’in seçkin bir oyuncu olmamda rolleri büyük...” diyor tiyatro sanatına ömrünü adamış sanatçımız GÜLRİZ SURURİ...
 
    BETAK (Berlin Türk Alman Kadınlar Derneği), 8 Mart (2004) Dünya Kadınlar Günü'nü Berlin'de yaşayan Türk kadınlarını tiyatro sanatçımız Gülriz Sururi ile Tiyatrom'da buluşturarak kutladı. Açılış konuşmasının BETAK Onursal Başkanı Sema Durusoy (Berlin Başkonsolosu Aydın Durusoy'un eşi) tarafından yapılan 8 Mart Dünya Kadınlar Günü kutlamasının söyleşi bölümünde, 1929 İstanbul doğumlu olan, 12 yaşinda tiyatro sahnesine adımını atan ve en son 1999'da kendi yazdığı "Söyleyeceklerim Var" isimli müzikli oyunda oynayan, son yıllarda ise yazdığı kitapları ile gündemde olan Gülriz Sururi, tiyatro anılarını anlattı. İlk operet primadonnamız Suzan L. Sururi ile ilk operet kurucularından tenor Lutfullah Sururi'nin kızı olarak 1929 yılında İstanbul'da doğan Gülriz Sururi, 12 yaşinda İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları Çocuk Bölümü'nde oynamaya başlamış. Muhsin Ertuğrul tarafından seçilerek konservatuarda eğitim almış. 1962 yılında eşi Engin Cezzar'la kurmuş olduğu Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatrosu pek çok ilke imza atmış. Örnegin en fazla yerli oyun oynamış olma rekoru henüz kırılmamış. Gülriz Sururi'nin anılarını yazdığı "Kıldan İnce Kılıçtan Keskince" ve "Bir An Gelir" isimli kitapları dışında, "Gülriz'in Mutfağından", "A la Luna 1", "A la Luna 2" isimli yemek kitapları ve "Biz Kadınlar" isimli, Milliyet'te yayınlanmış sohbet yazılarının toplandığı bir kitabı bulunmaktadır. "Uzun İnce Bir Yol", "Tiyatrocu" ve "Söyleyeceklerim Var" adlı oyunlar yazmıştır. Pek çok oyunu ile yılın kadını seçilmiş. Aldığı ödüller arasında Türk Kadınlar Birliği Ödülü, Tiyatroda oskar değerindeki İlhan İskender Ödülü, Avni Dilligil Ödülü de aldığı ödüllerdir.
 
İsterseniz onun anlattıklarına geçmeden önce, onun hakkında yazılan yazılara bir göz gezdirelim:
 
" Tiyatronun altın çagina damgasını vuran iki üç önemli topluluktan birinin başindaydı: Engin Cezzar-Gülriz Sururi Topluluğu'nun. Kısacık bir zaman dilimindeki oyunculuk portföyüne bakın hele: Tatlı İrma'nın Parisli orospucuğundan, Teneke'nin başkaldıran Çukurovali Zeynosuna; Keşanlı Ali'nin çocuksu ve isvebaz Zilhasından, Ferhat ile Şirin'in sevmesini ve ezmesini bilen sultanı Mehmene Banu'ya; Zilli Zarife'nin camii de mihrabı da yerinde mamasından, Kaldırım Serçesi'nin Edith Piaf'tan daha Edith Piaf'ına. Haldun Taner onun için "En alttan geldi" diyor. Doğrudur. En alttan, Şehir Tiyatrosu'nun çocuk bölümünün çocuksu oyunlarından, vodvil-operet kırması oyunlar sunan tiyatroların, sade suya tirit komedilerin güzel kadınından en üste çikmak, çetrefil oyunculuk yorumları gerektiren zorlu piyeslerin ustasına dönüşmek zordur. Gülriz Sururi bunu becerdi. "Baş kadın oyuncu" terimi kullanılacaksa, kaç kişi sayarsınız? Ya üç ya beş. Peki sayınca ilk kimi sayarsınız? Yıldız Kenter, Semiha Berksoy, Macide Tanır, Cahide Sonku, Bedia Muvahhit, Gülriz Sururi... Bana Sorarsanız: Gülriz Sururi!" / Aydın Engin, Cumhuriyet Dergi, 1996
 
"Gülriz Sururi... Benim için neredeyse tılsımlı bir isim bu... Tılsımlı bir ad, büyülü bir ad, tutkulu bir ad. Gülriz Sururi deyince; Teneke, Ferhat ile Şirin, Zilli Zarife, Keşanlı Ali'nin Zilhası, Halide, hele hele Piaf ve Kabare... ve daha burada sıralamaya gerek görmediğim yüzlerce rol. Birikimler, yıllar... Bence tepeden tırnağa bir tiyatrocu. Gerçek bir tiyatrocu Gülriz. "Tepeden tırnağa tiyatrocu ya da gerçek tiyatrocu nasıl olunur?" diye düşünüyorum. Yaptığı işe, mesleğine, tiyatroya sonsuz bir tutkuyla bağlı. Şuna inanıyorum: Gülriz Sururi eğer tiyatro değil de başka bir meslek seçmiş olsaydı kendisine, yine zirvede olacaktı; çünkü ona da dört elle sarılacaktı. Tiyatroyu tutkuya çevirmesinin bazı özellikleri var. Birincisi, hep özveriyle çalisti. İkincisi, sonsuz inatçı bir çalisma disiplini var." / Zeynep Oral, Radyo 1, 1993
 
"On beş yılda 'Karaca'dan 'Dormen'e, 'Dormen'den 'Cezzar'a, 'Bulvar'dan 'Sanat Tiyatrosu'na, Gülriz'in aldığı yola bakın. Ne istediğini çok iyi bilerek. Üsluplar, iklimler atlayarak, dünya görüşleri değiştirerek... Doğuştan yeteneklerine her gün yeni bir şeyler katarak, ta arkalardan geldi. Türk tiyatrosunun en önde kadın sanatçıları arasında yerini alıverdi. Bana 'Gelmiş geçmiş tanıdığın en iyi beş kadın sanatçıyı say' deseler, ilk beşin arasına tereddütsüz Gülriz'i de sokarım. Ana ve babasının operetçi oluşu, küçük yaştan kulis kokusunu ve tozunu alışı. Sonra en büyük kozu olan sesi." / Haldun Taner.
 
     Gülriz Sururi'nin web sayfasından...
 
"Annesi: İlk Türk primadonnası Suzan Lûtfullah Sururi…
Babası: İlk operet kurucularımızdan Lûtfullah Sururi…
Amcaları: Yusuf, Celal, Ali Sururi. İlk operet tiyatrosu oyuncu ve yazarları…
Önce annesinin karnında sahneye çikti, sonra Muhsin Ertuğrul’un isteğiyle 12 yaşinda Çocuk Tiyatrosu’nda…
Muhsin Ertuğrul, onu yetenekli bulup konservatuara seçti. Orada dönemin önemli hocalarından tiyatro, şan, bale dersleri aldı. Bu arada Şehir Tiyatrosu’nda ufak tefek roller oynamaya başladı.


Küçük yaşta hayatını kazanmak zorunda kaldı. Konservatuarı bitiremeden bazı özel topluluklarda kendini başroller oynarken buldu.
Büyük ustaların yanında çiraklik etti. Kendisi bu döneme çok değer veriyor, “Tiyatroyu Muhsin Ertuğrul’dan ögrendim, sahne rahatlığını Muammer Karaca’dan, şöhreti Haldun Dormen’de buldum, Engin Cezzar çok yönlü oyunculuğumu ortaya çikardi, Haldun Taner ve Güngör Dilmen’in seçkin bir oyuncu olmamda rolleri büyük” diyor.
Tiyatroda olduğu kadar, yazdığı kitaplarla da ünlendi. “Kıldan İnce Kılıçtan Keskince” (Anı), “Bir An Gelir” (Anı), “Seni Seviyorum (Roman), “Girmediğim Sokaklarda” (Öykü), “Biz Kadınlar” (Gazete yazıları)adlı kitaplarının yanı sıra, üç sahnelenmiş oyunu ve üç yemek kitabı var.
Televizyonda beş yıl süren, ilk yemekli sohbet programı “A La Luna”yı gerçekleştirdi. Buna, füzyon mutfağının ülkemizdeki ilk tanıtımı diyebiliriz.
Yemek yapmaktan, dostlarıyla güzel sofralarda içki içmekten hoşlanıyor. Sigara içmiyor, içenlerle de beraber olamıyor. Kendini “sinemakolik” olarak tanımlıyor.
Son yıllarda kızı Miraç Zeynep ile geçirdiği saatlerde mutluluğu ve huzuru yakaladığını söylüyor.
Şu sıralar Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nde oyunculuk dersi veriyor, titiz elemeler sonucu seçtiği gençlere birikimlerini aktarmaktan, onları yazıp yönettiği müzikal oyuna hazırlamaktan çok memnun."
 
      Çetin İpekkaya Gülriz Sururi'yi anlatıyor:
 
"Gülriz Sururi - Engin Cezzar Tiyatrosu'nda 1963-64 yıllarında hem oyuncu hem de rejisör olarak çalistim ve tiyatro etiği, sanatın onuru nasıl korunur bir kez de bu ortamda ögrendim. Gülriz, tiyatronun iki patronundan biri olmasına ve uzun zamandır primadonna seviyesine erişmiş olmasına rağmen ekibin en en en çaliskan insanıydı. " Ben başoyuncuyum " deyip bir kenara çekilmez, aksine birlikte çalistigi sanatçıların kendilerini rahat ve mutlu hissetmeleri için ne gerekiyorsa yerine getirmeye gayret ederdi. Kendi rolünü ne denli ayrıntılarıyla düşünüyorsa diğer arkadaşlarının rollerine de o denli önem verir, asla ön plana geçmek isteği gibi yanlışlara düşmezdi. Tiyatronun kollektif bir sanat olduğu bilincini her an korur, bunun zedelenmesine izin vermezdi. Seyirci onun için kutsal bir yere (Tiyatroya) gelmiş konuklardı. Mesleğimize duyduğumuz saygıyı aynen seyirciye duymamız gerektiği, seyircisiz tiyatro sanatının var olamayacağı hepimizin bildiği bir şey. Ama Gülriz bu saygıya toz kondurmayanların başinda gelenlerindendir. Birçoğumuz bu konularda Muhsin Hocanın (Muhsin Ertuğrul) prensiplerini benimsedik ama Gülriz'in bir ayrıcalığı daha var; Gülriz tiyatrocu bir aileden geliyor; onun için tiyatro tüm yönleriyle bir aile..."
 
     Gülriz Sururi-Engin Cezzar Topluluğu
 
"İstanbul'un, özenli ürünleriyle tiyatro tarihimizde kendine özgü bir yer yapmış olan, uzun ömürlü özel topluluklarından biri de Gülriz Sururri-Engin Cezzar Topluluğu olmuştur. Bu topluluk, Gülriz Sururi Tiyatrosu adı altında seksenli ve doksanlı yıllarda da etkinliklerini sürdürmüştür. Gülriz Sururi'nin yazdığı, Işil Kasapoğlu'nun yönettiği, bir tiyatro sanatçısı kadının yaşamından bir kesiti canlandıran Tiyatrocu, Edith Piaff'ın yaşam öyküsünden Başar Sabuncu'nun oyunlaştırdığı, Esin Engin'in müzik direktörlüğünü, Geyvan Mc Millan'ın koreografisini yaptığı Kaldırım Serçesi, Gülriz Sururi'nin müzikli tiyatro sanatçısı olarak ustalığını kanıtladığı oyun olmuş, Engin Cezzar'ın uyarladığı ve yönettiği Filumena, Edward Albee'nin Tatlı Para, Bilgesu Erenus'un yazdığı, Rutkay Aziz'in sahnelediği Halide gibi oyunlar, bu topluluğun işini ciddiye aldığını, kolay olanla yetinmediğini göstermiştir. Çalismalarina kısa bir süre ara veren topluluk, 1991'de Sokak Kızı İrma'yla tiyatro yaşamına yeniden başlamış ve Edward Albee'nin Everything in the Garden adlı oyunuyla devam etmiştir. Gülriz Sururi tiyatro çalismalarini, kendi yazdığı, Engin Cezzar'ın sahnelediği Söyleyeceklerim Var adlı oyunu da en son 1999'da sahnelemiştir. Düzeyli tiyatro yapmak amacıyla kurulmuş olan, Shakespeare'den Gogol'e pek çok yazarın yapıtlarını özenle İstanbul seyircisine sunan topluluk, repertuvarında Yaşar Kemal, Refik Erduran, Güngör Dilmen, Haldun Taner, Nazım Hikmet gibi yerli yazarların oyunlarına yer vermiş, oynandığı yılların en iyi kadın oyuncu (Gülriz Sururi), en iyi oyun yazarı (Yaşar Kemal ve Güngör Dilmen), en iyi yönetmeni (Engin Cezzar) için verilen İlhan İskender ödüllerini kazanmış, Güngör Dilmen'in Kurban, Yaşar Kemal'in Teneke, Haldun Taner'in Zilli Zarife, Refik Erduran'ın Direkler Arasında, Nazım Hikmet'in Ferhat ile Şirin gibi oyunları başarıyla sahnelenmiştir. Özellikle Haldun Taner'in, Engin Cezzar tarafından sahnelenen Keşanlı Ali Destanı, Semiha Berksoy'u da içeren mükemmel oyuncu kadrosu ve Yalçın Tura'nın müzikleriyle, yerli beğeniyi çagdas sanat anlayışıyla buluşturan unutulmaz bir tiyatro olayı olmuştur..." Sevda Şener/Türk Tiyatrosu)
 
8 Mart Dünya Kadınlar Günü kutlaması nedeniyle Berlin'e ilk kez gelen Gülriz Sururi'nin anlattıklarının özeti:
 
     Kadınlar Günü'nü kutlamak onlarla eğleniyor olmak demektir!..
 
    Benim Türk kadınım, ki bunlara ben de dahilim; varoşlarda, kırsal kesimde eğitimsiz olarak yaşam hakkını bizlerle paylaşamazken; ben onların kadınlar gününü kutlamakla onlarla eğleniyor duruma düşerim. Bu da beni çok üzüyor. Türk kadını Türkiye genelinde hala yok sayılmakta. Kırsal kesimdeki kadın, benimle röportaj yapan kameranın arkasında durduğu gün, gazeteci olarak bana soruları sorduğu gün; değil Dünya Kadınlar Günü'nü, Türk Kadınlar Günü'nü güle oynaya kutlamak isterim. On beşine varmadan, başlık paralarına satıldıkları, bebekle oynamadan kucaklarındaki doğurdukları bebekleri bulan, korkak, ürkek, sindirilmiş çocuk kadınlarımızın 8 Mart Dünya Kadınlar Günü'nü mü kutlayayım!.. Hele şu son zamanlarda töre cinayetleri... bütün bunların kanları daha kurumamışken ben Türk Kadınlar Günü'nü nasıl kutlarım!!!
 
     Ben herkesi tiyatrocu sanardım
 
    Ben tiyatroculuk mesleğini seçmedim. Çünkü seçmeme imkan tanınmadı. Doğuştan tiyatrocuydum; gözlerimi tiyatroda açtım. Herkesi tiyatrocu sanıyordum. Örnegin bir yere misafirliğe gittimizde, onların yaşama biçimi beni hayrete düşürüyordu. Acaba bunlar akşam dokuzda niçin sahneye çikip oyun oynamıyorlar, niçin oyundan sonra yemek yemiyorlar da erken yiyorlar? diye kendime sorardım. Çünkü ben hep böyle görmüştüm; kulislerde büyümüştüm; kerkesi de öyle sanıyordum. Kulislerde büyüdüm. Tiyatro yaşamı benim için çok doğaldı.
 
     Yasaklar içinde büyüdüm
 
    Tiyatrocular arasında büyümeme rağmen kimse benim tiyatrocu olmamı istemiyordu. Fakat beni keşfeden değerli tiyatro adamı Muhsin Ertuğrul'a kimse olmaz diyemedi. İstemeyerek ben de başlamış oldum. Başarılı olunca da aldığım alkışlar beni zehirledi. 18 yaşinda iken babamın tiyatrocu bir meslektaşi bana talip olmuştu. Babam ona "Ben tiyatrocuya kız mız vermem!" cevabını verdi. Tiyatroda oynuyordum ancak bir erkek arkadaşimla İstiklal Caddesi'ndeki evimize yürüyerek gelemiyordum; yasaktı. İlk evliliğimi 19 yaşinda bir iş adamının oğlu ile yaptım. Flört edeceğime evlendim, çünkü o zamanlar biriyle uzun zaman gezerseniz adınız çikiyordu. Yüzük takmak, geceleri dışarı özgürce çikabilmek için yapılmış çocukça bir evlilikti.
 
     Küçük bir yıldız doğuyor
 
    Şehir Tiyatrosu'nda Reşat Nuri'nin Yaprak Dökümü oynayacak. Küçük bir kız rolü var oyunda. Kadroda bu role uygun oyuncu bulunamayınca benim oynamama karar veriliyor. Şaşkınım, çok heyecanlıyım. Erkenden gidiyorum provaya. Herkes, Dram Tiyatrosu sahnesine sıralanmış. Muhsin Ertuğrul ve Reşat Nuri en öndeler. "Gel bakalım Gülriz" diyor Muhsin Bey. Beni Reşat Nuri ile tanıştırıyor. Bir gün Muhsin Bey, bir provadan sonra Reşat Nuri Bey'e "Nasıl fıtri bir istidat var Gülriz'de değil mi?" diyor. Yaprak Dökümü büyük başarı kazanıyor. O güne kadar oynanan en uzun oyun oluyor Şehir Tiyatrosu'nda. Ve bu rekoru yıllar sonra 1959'da Engin Cezzar'ın oynadığı Hamlet kırabiliyor ancak. İlginçtir, 1959'da oynanan o Hamlet'in rekoru ise bugün hala kırılmış değil Şehir Tiyatroları'nda. İlk eleştirilerimi alıyorum, hepsi olumlu. "Küçük bir yıldız doğuyor" gibi yazılar yazılıyor. Tiyatrocunun şöhreti ilk önce kuliste başlar
 
    Tiyatrocunun şöhreti ne seyircisinden, ne basının tutmasından, ne iyi oynamasından başlar. Tiyatrocunun şöhreti ilk önce kulisinden başlar. Önce teknisyen sana inanacak, saygı duyacak ki ardından arkadaşların duysun saygıyı, sonra da seyircin duysun. Çocuklugumdan beri rahatlıkla özelestiri yapan biri olmanın yararını görüyorum. Kısa zamanda, arkadaşlarım bana sevgi duymadılarsa da, mesleğimi ele alış biçimime, davranışıma saygı duydular. Bugün de inanırım, oyuncu, kariyerini kuliste yapmaya başlar.
 
     Ednan Bey Duymasın...
 
    'Ednan Bey Duymasın' oyununu Ankara Gençlik Parkı'ndaki açık hava tiyatrosunda oynuyoruz. Her akşam, ön sırada günün ünlü politikacıları kahkahadan kırılıyorlar oyundaki politik esprilere. Ve bir akşam Adnan Menderes geliyor oyuna. Ayakta alkışlıyor oyunu. Başka bir gece Celal Bayar geliyor. O da ayakta alkışlıyor ve oyunun ismi giderek yaygınlaşiyor böylelikle. En sonunda İnönü geliyor Ednan Bey Duymasın'ı seyretmeye. O gece oyun başladı, ama bir gariplik var oyunda, ne olduğunu anlayamadığım bir gariplik. Muammer Karaca bütün esprileri değiştirmiş. Muhalefetin oyunu oluvermiş birden Ednan Bey Duymasın. Ağzına geldiği gibi değiştiriyor sözleri. Biz de rahatlıkla replik verip duruyoruz. Ankara Gençlik Parkı sahnesi inliyor alkıştan, inanılır şey değil. Duygulanıyor Muammer Karaca, gözleri doluyor, vatan kurtaran Şaban sanki o anda. Güleyim mi ağlayayım mı, şaşirdım kaldım. Oyunu sonunda Muammer Karaca İnönü'ye özel reveranslar yapıyor ve içerde bizlere, "Nasıl" diyor, "bu oyun bu kadar oynanır işte." Haklıydı, bir oyunla bu kadar oynanırdı doğrusu.
 
     Genç Hamlet: Engin Cezzar
 
    Şehir Tiyatrosu, mevsimi, babadan kalma Hamlet'le açıyor yine, yıl 1959. Ulvi, oyun seçimlerini beğenmediği için büyük patırtılarla Küçük Sahne'den ayrılıp Şehir Tiyatrosu'na girmiş, Polonius'u oynuyor. Amerika'da tiyatro eğitimi gören bir gence vermiş bu kez Hamlet rolünü Muhsin Bey. İlk gece rolüm olmadığı için Hamlet'in galasına gidiyorum. Genç Hamlet, sahnede ilk gördüğüm anda etkiliyor beni. Çok başarılı buluyorum Engin Cezzar'ı oyuncu olarak. Ancak "Çok şanssız" diyorum içimden. Hamlet'le kariyere başlayan ve büyük bir başarı sağlayan bir oyuncu, ondan sonra ne yapabilir? Oyunu soluksuz izleyen seyirci, sonunda kıyameti koparıyor, alkışlıyor dakikalarca. Hamlet rolü ile Engin Cezzar kolay silinemeyecek bir imza atıyor Türk tiyatrosuna. Sanat çevrelerinden en ilgisiz yerlere kadar, bu genç Hamlet'ten başka şey konuşulmaz oluyor o kış.


Tiyatro karaborsası Keşanlı Ali Destanı ile başladı Türkiye'de...
 
    1964 yılında oynadığımız Keşanlı Ali ile ilk Türk müzikali doğmuştu. Ve bu aşta bizim de tuzumuz vardı. Engin'le el ele, göz göze bunu yaşadık ve bütün gece halay çekerek kutladık. Keşanlı Ali Destanı tiyatromuzun kaderini değiştirdi, bu değişiklik birçok alanda gösterdi kendini. Tiyatromuz banka borcunu günü gününe ödedi. Oyunu kapalı gişe oynadık Karaca Tiyatro'da. Daha Dormen'e geçtik. Gişede başlayan kuyruk daha sabahın erken saatlerinde Galatasaray Pastanesi'nde bitmiyordu.Tiyatro karaborsası Keşanlı Ali ile başladı Türkiye'de. Keşanlı Ali Destanı pek çok oyuncuyu şöhret yaptı bir gecede.
 
     Tiyatroya pasta muamelesi yapılmamalı!..
 
    Amcam Ali Sururi, tiyatroya başlamadan önce sesi çok iyi olduğu için konservatuvarın şan bölümünde okurken babasından gizlemişler. Ve sonradan ögrendiginde amcama demişki; "Korkacak bir şey yok ki, mesleği çok iyi seçmişsin. Ama memleketi yanlış seçmişsin!.." Bu söz bile benim kulağıma küpe olamadı. Ben gelgitler içinde tiyatroda uzun yollar katetmeye başladım. Ancak ülkemizde ihtilaller art arda geldi. Büyük Atatürk'ün Türk sanatçısına verdiği değer, ülkemiz çok partili döneme girdikten sonra sanatçılara , tiyatroculara, gösteri sanatçılarına verilen değer giderek azalmaya başladı. Öyle günler geldi ki, tiyatroya pasta muamelesi yapılmaya başlandı. Sen karnını doyur, ekmek ye de pasta yemesen de olur, diye bir görüş hakim oldu devlet adamlarımızda. Oysa tiyatro asla pasta değildir. Karnınızı doyurmasa da, beyninizi doyuracak, duygularınızı doyuracak, bizim daha iyi insan yapacak bir sanat türüdür tiyatro!..
 
     Çocuklarinizi tiyatro ile tanıştırın!..
 
    Çocukarinizi tiyatroya götürün, onları çocuk tiyatrosunda oynamaya zorlayın, çünkü çocuk tiyatrosunda oynayan çocuk, rahat konuşma kolaylığına erişip, insanlarla iletişim kurmayı ögrenir. İleride bir bankacı, bir politikacı veya diğer mesleklerde olsun bunlar hep işine yarayacaktır. Bir de yardımlaşmayı, arkadaş ve dost olmayı ögrenecektir, rekabeti ögrenecektir.


Slogan tiyatrosuna karşiyım


Salt slogan tiyatrosuna oldum bittim karşiyım. Koca bir oyunu anlamadan, katılmadan seyredip, sonunda bildiği, beklediği sözcüğü duyunca alkişlayıp, bağırıp loş tiyatro salonunda doyuma ulaşan seyirciye acıyorum. Daha tiyatro seyretmeden, seyirci olmadan şartlandırılmalarına, "Tiyatrodan hoşlanmadık, bu muymuş tiyatro, içim sıkıldı, ama herif sonunda doğru söyledi besbelli, yanına varıp alnından öpecektim" diyerek gecekondusuna, evine dönmesine karşiyım.
 
     Sahneye çikan ilk Türk kadını Afife Jale değildir!..
 
    Sahneye ilk çikan Türk kadın sanatçısı teyzem, yani ilk primadonna sanatçısı olan annem Suzan Hanım'ın ablası Mevlude Refik Hanım'dır. 1919 yıllarında Mevlude Hanım, Şişli Heveskarlar Kulübü Tiyatro Şubesi'nin prova ve temsillerinde bulunurmuş. Bazı ufak rollerde oynamış. İlk sahneye çikisi 1920 yılında olmuş. Gurup adlı bir piyeste Sümbül rolünü oynamış. Ancak polisler tiyatroyu basmışlar. Mevlude Hanım arka kapıdan kaçmış. İkinci kez Son Hediye adlı oyunda da ismi Beatris diye yazılmış. Ancak bu Afife Jale'nin ilkliğini gölgelemiyor. Çünkü teyzem profesyonel olmamış. Yani meslek edinip devam etmemiş. Toplam olarak üç veya dört kez sahneye çikmis. Üç sene sonra da Afife Jale profesyonel olarak sahneye çikmis.
 
    Anılarımı yazmaya başlamamın sebebi...
 
    Anılarımı yazmaya başlamam bir ihtilal sonucu tiyatromuzun batmasıyla perdemizi kapatmak zorunda kalmaktan kaynaklanıyor. O zamanlar, " sahneye çikmazsam ölürüm, sudan çikmis balığa dönerim" diye düşünmüştüm. Hayat hiç te öyle değil; hayat her zaman insanlara bir şeyler veriyor. Önemli olan bunu görmek, arayıp bulmak. Gençken arkadaşlarımın aşk mektuplarını yazardım. Kendim için yazmamı amcam bana yasaklamıştı. Anılarımı yazmaya karar verdiğimde, terapi olacağını düşündüm. Çocukluguma, annesiz geçen yıllarıma döndüğümde, ağlamaktan yazamıyordum. Çünkü bazı şeyleri kapatmışsınız, unutmak istiyor, hatırlamak istemiyorsunuz. Sansür hiç yapmadım. Eğer sansür yapacak olsaydım, hiç yazmazdım. Çok açık ve rahat yazdım. Benim için çok ciddi bir terapi oldu. Kendimi yeniden keşfedip, yeniden tanıdım. Anılar ya olduğu gibi yazılmalılar ya da hiç yazılmamalılar. Olduğu gibi, yaşandığı gibi yazılmıyorsa, o zaten anı değil de, ya roman ya da öykü olur. Tiyatro suya yazılmış bir yazıdır. Perdeyi kapattığınızda yoktur. Kitap ise kalıcıdır. Sahnede oynadığım oyunlar gibi değil...
 
ADEM DURSUN
Mayıs 2009
adem-dursun@versanet.de
  

Anahtar Kelimeler: gülriz sururi



0 Yorum
Hmm! Bu içeriğe henüz yorum yapılmadı, sen yazmak ister misin?
Bekle! Yorum yazmak için üye olmalısın Üye isen burayı tıkla. Üye olmak için de burayı tıkla.
Diğer Yazıları





TİYATRONLİNE

E-Bülten Üyeliği Görüş Bildir